Kinh tế vĩ mô ảnh hưởng thế nào đến thị trường chứng khoán Việt Nam?

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư mới là cho rằng chứng khoán chủ yếu xoay quanh doanh nghiệp và giá cổ phiếu. Họ dành hàng giờ để theo dõi bảng điện, đọc các nhóm thảo luận về từng mã, phân tích biểu đồ kỹ thuật hay quan sát dòng tiền ngắn hạn, nhưng lại ít để ý đến một yếu tố có sức ảnh hưởng rất lớn đến toàn bộ thị trường: kinh tế vĩ mô.

Thực tế, cổ phiếu không vận hành trong một chiếc hộp tách biệt. Mỗi doanh nghiệp đều đang hoạt động trong một môi trường kinh tế rộng lớn hơn, nơi lãi suất, tỷ giá, lạm phát, tăng trưởng GDP, chính sách tiền tệ, đầu tư công hay dòng vốn quốc tế đều có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến giá trị doanh nghiệp và tâm lý nhà đầu tư.

Nói đơn giản, nếu doanh nghiệp là những con thuyền, thì kinh tế vĩ mô chính là thời tiết và dòng chảy của đại dương. Một con thuyền tốt vẫn có thể gặp sóng lớn. Nhưng nếu hiểu thời tiết, nhà đầu tư sẽ biết khi nào nên căng buồm và khi nào cần thận trọng hơn.

Yếu tố vĩ mô đầu tiên có tác động mạnh nhất đến thị trường chứng khoán Việt Nam thường là lãi suất. Đây gần như là “van điều tiết cảm xúc” của thị trường. Khi lãi suất thấp, tiền gửi ngân hàng trở nên kém hấp dẫn hơn, chi phí vay vốn giảm, doanh nghiệp có cơ hội mở rộng hoạt động, dòng tiền đầu tư cũng có xu hướng tìm đến những kênh sinh lời cao hơn như chứng khoán. Ngược lại, khi lãi suất tăng, tâm lý thị trường thường thận trọng hơn vì chi phí vốn cao lên, doanh nghiệp chịu áp lực tài chính lớn hơn, còn nhà đầu tư bắt đầu cân nhắc quay về những tài sản an toàn hơn.

Đó là lý do chỉ một tín hiệu nhỏ liên quan đến điều hành lãi suất cũng có thể khiến cả thị trường phản ứng mạnh.

Yếu tố thứ hai là lạm phát. Với nhiều người, lạm phát nghe có vẻ xa xôi, nhưng thực tế nó hiện diện trong từng quyết định đầu tư. Khi giá cả leo thang, chi phí nguyên vật liệu tăng, sức mua tiêu dùng giảm hoặc áp lực điều hành tiền tệ xuất hiện, doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng theo những cách rất khác nhau. Một công ty bán lẻ có thể gặp khó khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Một doanh nghiệp sản xuất có thể chịu áp lực giá đầu vào. Một số ngành khác lại có thể hưởng lợi nếu có khả năng chuyển chi phí sang khách hàng.

Vì vậy, cùng là lạm phát nhưng không phải ngành nào cũng chịu tác động giống nhau.

Yếu tố tiếp theo là tỷ giá. Với thị trường Việt Nam, đây là một biến số ngày càng quan trọng khi nền kinh tế hội nhập sâu hơn. Nếu đồng USD mạnh lên và tỷ giá biến động mạnh, các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu có thể chịu áp lực chi phí, trong khi nhóm xuất khẩu đôi khi có lợi thế hơn. Nhưng câu chuyện không chỉ dừng ở doanh nghiệp. Tỷ giá còn tác động đến tâm lý dòng vốn ngoại. Nếu rủi ro tỷ giá tăng cao, dòng tiền quốc tế có thể trở nên thận trọng hơn với các thị trường mới nổi.

Đây là lý do có những thời điểm doanh nghiệp vẫn ổn nhưng thị trường vẫn rung lắc mạnh vì áp lực từ bên ngoài.

Tăng trưởng GDP cũng là một chỉ báo mà nhà đầu tư không thể bỏ qua. Một nền kinh tế tăng trưởng tốt thường tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng, tiêu dùng tăng, đầu tư mạnh hơn và kỳ vọng thị trường tích cực hơn. Tuy nhiên, nhà đầu tư có kinh nghiệm hiểu rằng không phải cứ GDP tăng là cổ phiếu nào cũng hưởng lợi. Điều quan trọng là tăng trưởng đó đến từ đâu. Nếu tăng trưởng đến từ đầu tư công, nhóm hạ tầng, vật liệu, xây dựng có thể được chú ý hơn. Nếu tăng trưởng đến từ tiêu dùng nội địa, bán lẻ hoặc dịch vụ có thể hưởng lợi nhiều hơn.

Nói cách khác, đọc số liệu thôi chưa đủ. Cần hiểu câu chuyện phía sau số liệu.

Một yếu tố khác đang ngày càng tác động mạnh đến thị trường Việt Nam là chính sách đầu tư công. Những giai đoạn Chính phủ đẩy mạnh giải ngân cho hạ tầng, cao tốc, logistics hay năng lượng thường tạo ra hiệu ứng lan tỏa rất rõ lên nhiều nhóm ngành. Đây là lý do nhà đầu tư chuyên nghiệp không chỉ nhìn từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà còn quan sát cả định hướng điều hành kinh tế.

Bên cạnh đó, yếu tố toàn cầu cũng ngày càng quan trọng. Việt Nam không còn là thị trường đứng riêng một góc. Quyết định lãi suất của Fed, căng thẳng địa chính trị, giá dầu thế giới, biến động kinh tế Trung Quốc hay tâm lý dòng vốn toàn cầu đều có thể tác động đến thị trường trong nước nhanh hơn nhiều so với trước đây.

Đây cũng là lý do nhiều nhà đầu tư chỉ nhìn bảng điện mỗi ngày nhưng vẫn cảm thấy thị trường “khó hiểu”. Họ đang quan sát phần ngọn, trong khi nhiều biến động lại bắt đầu từ phần gốc.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa nhà đầu tư cá nhân phải biến mình thành chuyên gia kinh tế vĩ mô. Nhưng ít nhất, việc hiểu các yếu tố nền tảng sẽ giúp tránh được kiểu ra quyết định quá cảm tính chỉ vì biến động ngắn hạn. Những cộng đồng đầu tư thực chiến như Stock MasterTrack cũng đang tập trung giúp nhà đầu tư tiếp cận góc nhìn này, bởi học đầu tư không chỉ là biết mã nào tăng, mà còn là hiểu vì sao thị trường đang phản ứng như vậy.